دهه کرامت؛ تجلی‌گاهِ کرامتِ انسانی و سیره‌ی عملی اهل‌بیت (علیهم السلام)

دهه‌ی کرامت، فصلِ شکوفاییِ نورِ اهل‌بیت (علیهم السلام) در دلِ تاریخ است؛ زمانی که گنبدِ طلاییِ رضوی و گنبدِ سبزِ قمی، با نوری فراتر از زمان و مکان، مسیرِ بندگی را به سویِ کمالِ انسانی هموار می‌سازند. این ایامِ پرمهر، بر شما و تمامیِ عاشقانِ اهل‌بیت مبارک باد.

ستایش انسان به دلیل داشتن صفت کرامت است که مورد مدح پروردگار کریم شده است؛چون خداوند انسان را ذاتا و فی نفسه بر سایر موجودات ظاهری و باطنی برتری و فضیلت داده است.این صفت مربوط به مقام انسانیت است.

دهه کرامت، فرصتی است برای درکِ عمیق‌ترِ مفهومِ «کرامت» بازخوانیِ عمیقِ مفاهیمِ قرآنی و سیره‌ی عملی  حضرت فاطمه معصومه (سلام الله علیها) و امام رضا (علیه السلام).

 دهه کرامت یازده روز ابتدایی دهه اول ماه ذی‌القعده است که همزمان با ولادت حضرت معصومه(سلام الله علیها) در یک ذی‌القعده آغاز و با ولادت برادرش امام رضا(علیه السلام) در یازده ذی‌القعده پایان می‌یابد.

دلیل نام گذاری دهه کرامت

یکی از اصلی‌ترین دلیلی که این دهه را دهه کرامت نامیدند، به خاطر کرامات حضرت رضا(علیه السلام) و حضرت معصومه (سلام الله علیها) است.

در دهه کرامت برنامه‌های جشن و شادی در ایران برگزار می‌شود و در تقویم جمهوری اسلامی ایران، روزهای یکم ذی‌القعده به عنوان روز دختر، پنجم ذی‌القعده روز تجلیل از امامزادگان و بقاع متبرک، ششم ذی‌القعده روز بزرگداشت احمد بن موسی بن جعفر معروف به شاهچراغ و نهم ذی القعده روز عفاف و حجاب نامگذاری شده است.

کرامت به معنای جود و سخا و بزرگواری است.هرگاه خداوند متعال با واژه کرم و کرامت وصف شود،مراد از آن حیات و نعمت های آشکار اوست.اطلاق کرم و کرامت بر انسان بیانگر اخلاق و رفتار پسندیده است که از او سر می­ زند.(راغب اصفهانی،مفردات الفاط قرآن کریم،ص707)

کرامت عبارت است از عزت و برتري در ذات چیزي بدون در نظر گرفتن برتري آن نسبت به چیزي کـه فروتر است. کرامت در مقابل پستی و خواري قرار می گیرد،همانگونه که عزت در مقابل ذلت و بزرگـی در مقابل خردي،و اما شرافت بیشترین مورد استعمال آن در برتريها و امتیازهاي مادي است. (مصـطفوي، التحقیق،1368،ج10،ص46)

کرامت در آیات قرآن کریم:

آیات قرآن کریم با دو رویکرد به موضوع کرامت انسان می‌پردازند:

کرامت ذاتی و کرامت اکتسابی

کرامت ذاتی و تکوینی: کرامتی که خداوند متعال همه انسان ها را بدون استثنا از آن نعمت بزرگ برخوردار نموده است. خداوند به فرزندان آدم به دلیل برخورداری از استعدادهای بی‌نظیر جسمی و روحی (مانند عقل، اختیار و قابلیت تکامل) کرامت بخشیده و او را بر بسیاری از مخلوقات برتری داده و موجودات دیگر را مسخر او کرده است. این کرامت، بالقوه و متعلق به نوع انسان است. انسان تا آن هنگام که با اراده خود از طریق ارتکاب جنایت و خیانت بر خویشتن و دیگران آن را از خود سلب نکند،شایسته تکریم است: وَ لَقَدْ کَرَّمْنا بَنِی آدَمَ...

کرامت اکتسابی و ارزشی: کرامتی که از به کار انداختن استعدادها و نیروهای مثبت در وجود آدمی و تکاپو در مسیر رشد و کمال و خیرات ناشی می گردد،اکتسابی و اختیاری است.ارزش نهایی و عالی انسانی در گرو این کرامت است. کرامت واقعی و معیار برتری افراد در نزد خداوند، امور مادی و ظاهری نیست، بلکه بر پایه تقوا، ایمان، عمل صالح و وفای به عهد استوار است. این کرامت است که موجب محبت و ولایت الهی، سعادت دنیا و آخرت و عزت حقیقی می‌شود. قرآن به عنوان برنامه جامع تربیتی، راهنمای انسان برای حفظ کرامت ذاتی و کسب کرامت اکتسابی است.

«وَلَقَدْ کَرَّمْنَا بَنِی آدَمَ ...».( آیه 70 سوره اسراء) این آیه به صراحت به کرامت بخشیدن خداوند به فرزندان آدم اشاره می‌کند کرامت ذاتی، استعدادی است که باید با انتخاب درست به فعلیت برسد. معیار واقعی کرامت و ارزش انسان در نزد خدا، تقوا و عمل صالح است، نه امور مادی و ظاهری. [تفسیر المیزان (ترجمه), ج3, ص417]

کرامت الهی با ادعا و انتساب قومی یا نژادی به دست نمی‌آید، بلکه مشروط به وفای به عهد خدا و تقوا است. [تفسیر المیزان (ترجمه), ج3, ص417] امام امیر مؤمنان علی (علیه السلام) می‌فرمایند: لاَکَرَمَ ‌کَالتَّقوَی (روضة الواعظین، ج 2، ص 434)؛کرامتی بسان تقوا و پرواپیشگی نیست. بر اساس احادیث، دستیابی به کرامت ، بیش از هر چیز، بر پایه تقوا و پرهیزگاری استوار دانسته شده است.

ارزش‌های مادی مانند ثروت، مقام، نژاد و قبیله، معیارهای موهوم و زودگذری هستند که اسلام بر آنها خط بطلان کشیده است. [تفسیر نمونه, ج22, ص199] 

ایمان و استقامت (قول «ربنا الله» و استقامت بر آن) خلاصه ارزش انسان و کلید دریافت مواهب الهی است. [تفسیر نمونه, ج20, ص272]

برابری زن و مرد در کسب کرامت: قرآن معیار کرامت و پاداش اخروی را ایمان و عمل صالح قرار داده و زن و مرد را در این زمینه یکسان معرفی کرده است. [تفسیر قرآن مهر, ج4, ص312]

پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) و امامان معصوم (علیهم‌السّلام) به سبب اینکه با تقواترین مردم بودند، با کرامت‌ترین آنان هستند.امام خمینی معیار کرامت اکتسابی انسان را در تقوای الهی معرفی می‌کند و معتقد است هر کس تقوایش بیشتر باشد، کرامتش نزد خداوند بیشتر است و مرد یا زن، اختلاف لهجه و زبان و رنگ هیچ‌یک موجب کرامت نیست.( خمینی، روح الله، صحیفه امام، ج۱، ص۳۷۸ و ج۶، ص۳۱۴)

حضرت معصومه (سلام الله علیها) با نام مبارکشان، تجلی زنده‌ی این کرامت ذاتی هستند. ایشان ثابت کردند که کرامت ذاتی، زمانی به اوج می‌رسد که با “عصمت” و “تقوا” پوشش داده شود.

کرامت اکتسابی

امام صادق (عليه السلام)می‌فرمایند: مَنْ تَعَلَّمَ الْعِلْمَ وَ عَمِلَ بِهِ وَ عَلَّمَ لِلّهِ، دُعىَ فى مَلَكُوتِ السَّماواتِ عَظيما، فَقيلَ: تَعَلَّمَ لِلّهِ، وَ عَمِلَ لِلّهِ، وَ عَلَّمَ لِلّهِ؛ [كافى، ج 1، ص 35، ح 6.]

هر كس براى خدا دانش بياموزد و به آن عمل كند و به ديگران آموزش دهد، در ملكوت آسمان ها، به بزرگى ياد شود و گويند: براى خدا آموخت و براى خدا عمل كرد و براى خدا آموزش داد.این بیان، مصداقی از کرامت اکتسابی است که بر پایه علم نافع و عمل صالح بنا شده است. [ترجمه تفسیر قمی, ج3, ص472]

کرامت در سیره عملی امام رضا علیه السلام

عيون أخبار الرضا ـ به نقل از ابراهيم بن العباس : هرگز نديدم كه امام رضا عليه السلام به كسى سخن تندى بگويد ، و يا پيش از آن كه كسى سخنش تمام شود سخن او را قطع كند . اگر مى توانست حاجت كسى را برآورد ، هرگز او را دست خالى برنمى گرداند ؛ هيچ گاه در برابر كسى پاى خود را دراز نمى كرد ، و چنانچه كسى در حضور او نشسته بود ، تكيه نمى كرد . هرگز نديدم كه به يكى از غلامان و خدمتكارانش ناسزا بگويد ؛ هرگز نديدم كه آب دهان بيندازد ، و يا هنگام خنديدن قهقهه سر دهد ، بلكه خنده اش تبسّم بود . هرگاه سفره اش را پهن مى كرد غلامان و خدمتكاران خود و حتى دربان [و ]مِهتر اسبان را با خود سر سفره مى نشاند . ( عيون أخبار الرضا : 2 / 184 / 7 . )

کرامتی از حضرت معصومه سلام الله علیها

آقای شیخ عبداللّه موسیانی از حضرت آیت اللّه العظمی مرعشی نجفی نقل کردند: « شب زمستانی بود که من دچار بی خوابی شدم؛ خواستم حرم بروم؛ دیدم بی موقع است؛ آمدم خوابیدم و دست خود را زیر سرم گذاشتم که اگر خوابم برد، خواب نمانم؛ در عالم خواب دیدم خانمی وارد اطاق شد. قیافه او را به خوبی دیدم ولی آن را توصیف نمی‌کنم. او به من فرمود: «سید شهاب! بلند شو و به حرم برو، عده ای از زوار من پشت در حرم از سرما هلاک می‌شوند، آنها را نجات بده.» ایشان می فرماید: «من به طرف حرم راه افتادم؛ دیدم پشت در شمالی حرم (طرف میدان آستانه) عده ای زوار اهل پاکستان یا هندوستان (با آن لباسهای مخصوص خودشان) در اثر سردی هوا پشت در حرم دارند به خود می لرزند؛ در را زدم، حاج آقا حبیب ـ که جزو خدام حرم بود ـ با اصرار من در را باز کرد؛ من جلو و آنها هم پشت سر من وارد حرم شدند و در کنار ضریح آن حضرت به زیارت و عرض ادب پرداختند؛ من هم آب خواستم و برای نماز شب و تهجد وضو ساختم.( فروغی از کوثر، نشر زائر،ص 58 و 59.)

کرامتی از حضرت علی بن موسی الرضا علیه السلام

ابونصر موذن نیشابوری می گوید: به بیماری سختی مبتلا شدم، به طوری که زبانم سنگین شد و نمی توانستم سخن بگویم. به دلم خطور کرد که به زیارت مرقد امام رضا (علیه السلام) بروم و آن حضرت را شفیع  خود قرار دهم، تا خداوند مرا از این مشکل نجات بخشد. وقتی به مشهد رسیدم، کنار قبر شریف آن حضرت رفتم و در ناحیه بالا سر ایستادم و دو رکعت نماز خواندم. در سجده از خدا خواستم تا به حق امام هشتم (علیه السلام ) به من شفا بخشد و در سجده خواب رفتم. در عالم خواب دیدم، قبر شکافته شد و مرد سالخورده‌ای که بسیار گندمگون بود از آن قبر بیرون آمد و به من فرمود :ای ابانصر! بگو لا اله إله الله. به او اشاره کردم که زبانم لال است. او بلندتر فرمود:  آیا قدرت خدا را انکار می کنی؟! بگو: لا اله إله الله، همان دم زبانم باز شد و گفتم: لا اله إله الله. از خواب بیدار شدم، خود را سالم یافتم، پیاده به منزل خود بازگشتم و مکرر می گفتم: لا اله إله الله، از آن پس هرگز زبانم لکنت پیدا نکرد.(محمد محمدی اشتهاردی- داستان دوستان – از صفحه383 تا 385)

مدرسه علمیه حضرت خدیجه سلام الله علیها، امیدوار است که با الهام از این سیره‌ی ناب، در مسیرِ «کرامت‌آفرینی» در زندگیِ اجتماعی و علمیِ خود گام برداریم.

التماس دعا

سپاس از همراهی شما در این مسیرِ نورانی