السلام علیک یا علی بن موسی الرضا المرتضی

درباره تاریخ شهادت امام رضا علیه‌السلام، دیدگاه‌های مورخان و سیره‌نگاران متفاوت است؛ شیخ مفید در «مسارالشیعه» شهادت آن حضرت را در روز ۲۳ ذی‌القعده سال ۲۰۳ هجری گزارش کرده است (مسارالشیعه، شیخ مفید، ص ۱۶). به همین دلیل، زیارت امام رضا در این روز بسیار تأکید شده است (منتهی الآمال، شیخ عباس قمی، ج ۲، ص ۳۱۲؛ وقایع‌الایام، شیخ عباس قمی، ص ۹۷).

رهبر شهید در کتاب «انسان ۲۵۰ ساله» آورده‌اند که امام رضا علیه‌السلام با پذیرش ولایت عهدی، تهدیدها را به فرصتی بی‌نظیر تبدیل کردند. هفت فرصتی که آن حضرت از این تهدید به دست آوردند عبارتند از:

۱. تبدیل صحنه مبارزات انقلابی و حاد شیعیان به عرصه‌ای آرام و بی‌خطر برای فعالیت سیاسی.

۲. امام رضا علیه‌السلام هنگام خروج از مدینه با گفتار و رفتار خود به همه ثابت کردند که این سفر، سفر مرگ ایشان است؛ به همین دلیل، در نخستین لحظات این سفر، کسانی که مأمون انتظار داشت نسبت به امام خوش‌بین باشند، به‌دلیل پذیرش ولایت عهدی، دلشان از کینه مأمون لبریز شد؛ چرا که امامشان را این‌گونه ظالمانه از خود جدا و به قتلگاه می‌بردند.

۳. حضرت در مرو به شدت از پذیرش ولایت عهدی استنکاف کردند و تا زمانی که مأمون صریحاً تهدید به قتل نکرد، آن را نپذیرفتند؛ این موضوع در شهرها پیچید و به یکی از شگفت‌انگیزترین پدیده‌های سیاسی تبدیل شد.

۴. امام که در مقام ولیعهد بود و از امکانات دستگاه خلافت برخوردار، چهره‌ای به خود می‌گرفت که گویی مخالف و معترض به دستگاه خلافت است؛ نه امری صادر می‌کرد، نه نهی، نه مسئولیتی پذیرفت، نه شغلی قبول کرد و نه از حکومت دفاع نمود؛ واضح بود کسی که از همه مسئولیت‌ها کناره می‌گیرد، نمی‌تواند نسبت به دستگاه حکومت صمیمی و طرفدار باشد.

۵. ترویج اسلام ناب به قرائت اهل بیت علیهم‌السلام.

۶. امام در هر فرصتی خود را در معرض ارتباط با مردم قرار می‌داد؛ در مسیر مدینه تا مرو و در خود مرو، هرگاه فرصت دست می‌داد، حصارهای دستگاه حکومت را برای حضور در میان انبوه مردم می‌شکافت.

۷. تقویت و تربیت شیعیان مظلوم.

امام شهید به ما آموختند که با الگوگیری از سیره امام رضا علیه‌السلام، ما نیز باید تهدیدها را به فرصت تبدیل کنیم.